Susurluk

Yolda

Balıkesir'den çıkıp Çanakkale'ye giderken ilk durağım Susurluk'tu. Ben Bandırma'dan Akçay'a, Akçay'dan Bandırma'ya giderken hep burada durup tost yerdim; yani benim için Susurluk "Türkiye'nin dinlenme tesisi". Ama burası sadece dinlenme tesisi değil, Türkiye'nin yakın tarihinin en tartışmalı olaylarından birine adını da veriyor. Orada durup kısaca anlattım, buraya biraz daha açarak yazıyorum.

3 Kasım 1996 akşamı, bu bölgede Mercedes marka bir araç bir kamyonla çarpıştı. Araçta İstanbul Emniyet Müdür Yardımcısı, dönemin bir milletvekili ve "Mehmet Özbay" adına düzenlenmiş sahte kimlikle seyahat eden Abdullah Çatlı vardı. Kazada Çatlı hayatını kaybetti, milletvekili Sedat Bucak yaralı kurtuldu. Bir polis yöneticisinin, bir milletvekilinin ve aranan bir ismin aynı araçta bulunması Türkiye siyasetini sarstı; Meclis'te bir araştırma komisyonu kuruldu. Olay "devlet, siyaset ve mafya" ilişkisinin ve "derin devlet" kavramının geniş kitlelerce konuşulmasının simgesi oldu. Yani "dinlenme tesisi" deyip geçmeyin.

Bilmeye değer

Kaza. 3 Kasım 1996'da Balıkesir'in Susurluk ilçesi yakınında meydana geldi. Üç kişi öldü: İstanbul Emniyet Müdür Yardımcısı Hüseyin Kocadağ (Bianet'te Polis Akademisi Başkanı olarak da anılıyor), aşırı sağ kökenli ve Interpol'ün de aradığı Abdullah Çatlı ve araçta bulunan Gonca Us. DYP Şanlıurfa Milletvekili ve korucubaşı Sedat Bucak yaralı kurtuldu. Çatlı'nın üzerinden "Mehmet Özbay" adına düzenlenmiş kimlik, araçtan silahlar ve resmi görünümlü belgeler çıktı; belgelerden biri dönemin İçişleri Bakanı Mehmet Ağar'ın imzasını taşıyordu.

Sonuçları. Ağar kısa süre içinde istifa etti. TBMM'de kurulan Araştırma Komisyonu yaklaşık dört ay çalıştı; sonuç raporu devlet kurumlarında "çetelerin" yuvalandığını ve hukuk devleti niteliğinin zedelendiğini belirtti. Başbakanlık Teftiş Kurulu'ndan Kutlu Savaş'ın ayrı bir raporu 22 Ocak 1998'de açıklandı; iki rapor karıştırılmamalı. 1 Şubat 1997'de "Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık" eylemleri başladı: her akşam saat 21.00'de ışıklar bir dakika söndürülüyordu.

Susurluk ilçesi. İstanbul, İzmir, Balıkesir ve Bandırma yollarının kesiştiği yerde. Ana akarsu Simav Çayı; doğuda Çataldağ (1.336 m) yükseliyor. Ekonomi tarım ve hayvancılık ağırlıklı; şeker ve yağ sanayii de var. Nüfusu yaklaşık 37.700. Kure Ansiklopedi'ye göre 1892'de nahiye, 1926'da ilçe olmuş; kurtuluş günü 5 Eylül 1922. İstanbul-İzmir güzergahında tarihi bir kervan ve yol konaklama noktası; bugün de Susurluk tostu ve köpüklü ayranıyla tanınıyor. Tost ve yoğurt coğrafi işaretli.

Emin olamadıklarım

• Ölü sayısı bazı özetlerde iki, çoğu kaynakta üç olarak veriliyor; üç ölü kabul ediliyor.
• Gonca Us adının gerçek ad mı olduğu kaynaklarda kesin değil.
• Komisyonun kuruluş tarihini bulamadım; rapor tarihi Nisan 1997 (Vikipedi) ve 16 Mayıs 1997 (Bianet) olarak farklı veriliyor.
• "Yol üzeri dinlenme tesisleri" için ayrı bir kaynak yok; yalnızca yol üstü durak, tost ve ayran doğrulandı.

Kaynaklar

• Susurluk kazası (Bianet)
• Susurluk ve Şemdinli 1996-2005 (Bianet)
• Susurluk skandalı: 3 Kasım 1996'daki kazanın ardından neler yaşandı (Cumhuriyet)
• Susurluk kazası dosyası (Medyascope)
• Susurluk scandal (Vikipedi)
• Susurluk (Vikipedi)
• Susurluk ilçesi (Küre Ansiklopedisi)
• Tescilli tost ve ayranıyla ünlü Susurluk (CNN Türk)