Babakale | Ondan Sonra | Aedilis Media

Yolda

Bu yolculuğun asıl hedefi Babakale'ydi: Asya'nın en batı ucu. Behramkale'den çıkıp yaklaşık 20 kilometre sonra, Babakale'ye 5-6 kilometre kala yol bomboş; arkamda ve önümde sonsuz bir deniz, karşıda Midilli. Hiçliğin ortasındaydık, iki üç araba geçti. Bir noktada durup manzaraya baktım; "burada yaşayanlar ne şanslı" demekten kendimi alamadım. Çıkartmamı yapıştırıp devam ettim.

Köye varınca kalenin önündeydim. Köy muhtarlığının işlettiği, orada "köy kahvesi" diye bahsedilen yerde sertifikamı aldım: Asya'nın ve Türkiye'nin en batısında bulunduğumu belgeleyen bir kağıt. Bu sertifika dünyada iki yerde veriliyormuş: biri Babakale, diğeri Avrupa'nın en batı ucu olan Portekiz. Köyün yetkilisi bana sertifikanın yaklaşık 20 yıldır var olduğunu, ama iki yılda bir unutulup yeniden yaygınlaştırıldığını anlattı. Gelenlere ücretsiz veriliyor, köyün tanıtımına katkı sağlıyor. Portekiz'dekiyle resmi bir anlaşma yok ama bir bağlantı varmış.

Sabah 8'de çıktığım yolculuk akşam 6'da burada bitti; gün boyunca yaklaşık 230-240 kilometre yaptım. Bir depo benzinle gittim, bir depo benzinle döndüm. Dönüşte hiç durmadan Balıkesir'e sürdüm.

Bilmeye değer

Kale. Babakale Kalesi (Hirzü'l-Bahr), kaptan-ı derya Kaymak Mustafa Paşa tarafından, kale kapısı üzerindeki kitabeye göre H. 1135-1141 (1722-1729) arasında, III. Ahmed döneminde yaptırılmış. Amaç yöreyi korsan saldırılarından korumak. Dikdörtgen planlı, yaklaşık 38x76 metre; köşelerinde gözcü kuleleri var. İçinde cami, hamam, çeşme ve evler bulunuyor; kazılarda yaklaşık 27 evin temeli bulunmuş. III. Ahmed'in 1723'te fırtına nedeniyle bu kıyıya sığındığı ve korsan sorununu öğrenince kale yapımını emrettiği anlatılır; inşaat sırasında su ihtiyacı için 5 kilometrelik bir su hattı çekilmiş. Kale için sık kullanılan "Osmanlı'nın yaptığı son kale" ifadesi yaygın bir anlatım, mutlak bir iddia olarak okumamak lazım.

Köy ve ad. Koyun konumu yazılı olarak ilk kez Piri Reis'in 1521 tarihli Kitab-ı Bahriye'sinde geçiyor. Köy 1912'den beri Babakale adını taşıyor. Nüfusu 2020'de 497; yazın yaklaşık 4.000'e çıkıyor. Çanakkale il merkezine yaklaşık 107-110 kilometre.

Bababurnu (Lekton). Babakale koyu sınırları içindeki Bababurnu, antik adıyla Lekton, Anadolu'nun ve Asya kıtasının en batı noktası (yaklaşık 39°28'45"K, 26°03'49"D). Güneyinde Ege'de Yunanistan'a ait Midilli adası var. 1998-2000 arasında kalede Midilli ile ortak kültür festivalleri düzenlenmiş.

Sertifika. Sertifikayı Babakale muhtarlığı veriyor. Muhtarın anlatımına göre benzer bir sertifika Portekiz'deki Cabo da Roca'da da veriliyor; Cabo da Roca kıta Avrupa'sının ve Avrasya'nın en batı noktası ve orada sertifikayı yerel turizm ofisi veriyor. Uygulamanın süresi konusunda kaynaklar ayrışıyor: bana söylenen "yaklaşık 20 yıl"a karşılık, 2020 tarihli bir yerel haber uygulamanın 2015'ten beri sürdüğünü yazıyor. O yüzden "yıllardır" demek daha güvenli.

Emin olamadıklarım

Kalenin restorasyon durumu ve ziyaret koşulları güncel değil; 2023 tarihli bir habere göre kalenin iç kısmı onarım bekliyordu.
Babakale Feneri'nin yapım yılını ve işletenini kaynaklarda bulamadım.
Kalenin yapım tarihi için "1723", III. Ahmed'in ziyaretinin tarihi; yapım 1722-1729 aralığında. Bir akademik makale inşaat dönemini 1727-1728 olarak veriyor.
Köy kahvesinin muhtarlık tarafından işletildiğini orada duydum, bir kaynakla teyit edemedim.

Kaynaklar

Bu yazı, videodaki anlatımın kısa bir derlemesine araştırılıp doğrulanabilen bilgileri ekler. Videoda söylenip kaynaklarla teyit edilemeyen bilgiler ayrıca belirtilir. Bir hata görürsen iletişim sayfasından yaz.