Behramkale (Assos) | Ondan Sonra

Yolda

Babakale yolunda Behramkale'ye girdim ama temmuz sıcağı hepimizi yedi: yukarıdaki kaleye, tapınaklara çıkamadık. Köyün eteklerinde, taş sokaklarda dolaştık, dondurma yedik, motorcuların bırakıp gittiği çıkartmaların arasına bizim çıkartmayı da yapıştırdık. Kaleye çıkacaktık ama aşırı sıcaktı, yokuş da çok; ben durduğum yerde bile terden sırılsıklam oluyordum, vazgeçtik. Behramkale'ye bir daha geleceğim; sonbahar gibi daha serin bir zamanda, kaleye çıkıp tapınakları da görerek.

Yukarıda gezemediğim yerleri okuduklarımdan anlatayım.

Bilmeye değer

Assos nedir? Assos, bugün Behramkale köyünün bulunduğu, Edremit Körfezi'ne bakan sönmüş volkanik bir tepede kurulu antik kent. MÖ 1000-900 civarında Lesbos'tan gelen Aiolialılar kurmuş. Kıyının yaklaşık 80 kilometrelik kesiminde tek iyi liman olduğu belirtiliyor. MÖ 334'te Büyük İskender Persleri buradan çıkarmış, MÖ 133'te Roma yönetimi başlamış, Aziz Pavlus'un üçüncü misyoner yolculuğunda buraya uğradığı söylenir. Bizans döneminde "Makhramion" adıyla anılmış; bu ad zamanla Behramkale'ye dönüşmüş. 2017'de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmış.

Athena Tapınağı. Akropolün en önemli yapısı. MÖ 530 civarında Dor düzeninde yapılmış; Anadolu'da inşa edilen ilk ve tek Dor düzenindeki tapınak olarak tanımlanıyor. 6x13 sütunlu, yaklaşık 30x14 metre; Dor düzeninde olmasına rağmen İyon tarzı kabartmalı friz taşıyor (atlılar, av sahneleri, mitolojik figürler). Bugün birkaç sütunu ayakta. Friz kabartmalarının bir kısmı Boston Müzesi, Louvre ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde. İlk kazılar 1881-1883'te Amerikalı arkeologlarca yapılmış.

Aristoteles. Platon'un ölümünden sonra (yaklaşık MÖ 348-347) Atina'dan ayrılıp Assos'a gelmiş; burada Hermias'ın yeğeni ya da evlatlığı Pythias ile evlenmiş. Birkaç yıl kaldıktan sonra Lesbos'a geçmiş; MÖ 343-342'de Makedonya Kralı II. Philippos tarafından Pella'ya, İskender'in hocası olması için davet edilmiş. Kalış tarihleri kaynaklara göre ayrışıyor; "yaklaşık MÖ 348'den sonra birkaç yıl" demek daha güvenli.

Hüdavendigar Camii. Antik şehir surları içinde, tepede. Yapım yazıtı yok; 14. yüzyılın ikinci yarısında, I. Murad (Hüdavendigar) döneminde yapıldığı düşünülüyor. Kare planlı, andezit ve tuğla yapılı, basık kubbeli, minaresiz; iç duvarlarında gemi resimleri var. 1968'de Vakıflar Genel Müdürlüğü onarmış.

Behramkale Köprüsü. Tuzla Çayı üzerinde, üç gözlü sivri kemerli taş köprü; orta gözü yaklaşık 15 metre. Hüdavendigar Köprüsü olarak da anılıyor. Yapım tarihi ve kimin yaptırdığı kesin değil: bazı kaynaklar 14. yüzyılın ikinci yarısını, bazıları 15-17. yüzyıl aralığını veriyor; köprüyü I. Murad'a bağlamak kesin değil.

Ulaşım. Behramkale, Ayvacık'a yaklaşık 17, Küçükkuyu'ya yaklaşık 20 kilometre. Eski limanda taş depolar var; tarihte meşe palamudu ihracatında kullanılmış.

Emin olamadıklarım

Akropolün rakımı kaynaklara göre 236-289 metre arasında değişiyor; o yüzden yazmıyorum.
Assos'ta "Akademi" kurulduğu iddiası felsefe tarihinde tartışmalı; "felsefe çevresi" demek daha güvenli.
Köyün eteğinden öteye çıkamadığım için tapınak, cami ve köprü anlatımı tamamen kaynaklardan.

Kaynaklar

Bu yazı, videodaki anlatımın kısa bir derlemesine araştırılıp doğrulanabilen bilgileri ekler. Videoda söylenip kaynaklarla teyit edilemeyen bilgiler ayrıca belirtilir. Bir hata görürsen iletişim sayfasından yaz.