Aşil ve Hektor Heykelleri | Ondan Sonra

Yolda

Köşkten çıkınca "Osmanlı paşasının köşkünden iki mitolojik figürün heykeline gidiyoruz" dedim kendi kendime; bu bölge gerçekten hem mitolojik hem tarihi hem kültürel açıdan zengin. Birkaç kilometre kötü toprak yoldan sonra düz bir yola çıkınca motor bir rahatladı, ben de. Kısa süre sonra köy girişindeki Aşil ve Hektor heykellerindeydim.

Burada bu iki isim için bir mezar yok, heykeller sadece onları tasvir ediyor. Yine de dururken savaşın kısa hikayesini anlatmadan edemedim: Efsaneye göre savaş, Troya Prensi Paris'in Sparta Kraliçesi Helena'yı Troya'ya getirmesiyle başlıyor. Yunan kralları büyük bir ordu toplayıp şehri on yıl kuşatıyor. Aşil Yunan ordusunun, Hektor ise Troya ordusunun en güçlü savaşçısı; üstelik Kral Priamos'un oğlu. Hektor, Aşil'in en yakın dostu Patroklos'u öldürüyor, savaştan çekilmiş olan Aşil geri dönüyor ve Hektor'la birebir düello yapıyor. Hektor ölüyor. Babası Priamos oğlunun bedenini almak için Aşil'in karşısına çıkıyor, Aşil onun acısına saygı göstererek bedeni geri veriyor. Sonrası malum: Yunanlılar büyük bir tahta at yapıp geri çekilmiş gibi yapıyor, Troyalılar atı şehre alıyor ve gecenin bir vakti içeriden çıkıp şehri ele geçiriyorlar. Çanakkale kordonundaki ata benzer bir yapı yani.

Bu çevrede Aşil ile Hektor'un tümülüsünün olduğuna dair söylentiler de dolaşıyor. Tam hatırlamıyorum ama bir dönemde yabancı bir arkeoloğun buralarda araştırma ve kazı yaptığını duymuştum; kimdi, hangi yıldı, bunu kaynaklarla teyit edemedim.

Bilmeye değer

Savaşın kaynağı ne? Troya Savaşı'nın anlatıldığı en eski metin Homeros'un İlyada'sı, ama İlyada savaşın yalnızca onuncu yılındaki yaklaşık 51 günü anlatıyor ve konusu Aşil'in öfkesi. Briseis'in Agamemnon tarafından alınması, Patroklos'un ölümü, Aşil-Hektor düellosu ve Priamos'un oğlunun cesedini geri alması İlyada'da; şiir Hektor'un cenaze töreniyle bitiyor.

Tahta at ise İlyada'da yok. Odysseia'da kısaca anılıyor; ayrıntılı anlatımı Epik Çevrim'in kaybolmuş parçalarında, Vergilius'un Aeneis'inin ikinci kitabında ve Quintus Smyrnaeus'un anlatısında. Aşil'in ölümü de İlyada'nın kapsamı dışında. Savaşın tarihsel gerçekliği ayrı bir tartışma; anlatı Homeros'a ve sonrasına dayanıyor.

Aşil'in mezarı nerede? Antik çağda Aşil'in mezarı sayılan bir höyük Troas kıyısında gösterilirdi ama hangi höyük olduğu kaynaklara göre değişiyor. Beşik Burnu'ndaki Beşiktepe (Yeniköy'ün yaklaşık 2 km güneyi) Aşil'in mezarı olarak anılıyor; Büyük İskender'in MÖ 334'te ve imparator Caracalla'nın MS 216'da buraya gelip saygı sunduğu aktarılıyor. Livius'un derlemesine göre Kesik Tepe, Sivritepe ve Kum Tepe de aday; Schliemann Kum Tepe'yi Aşil'in mezarı saymış. Yani "Aşil Tümülüsü tam şurada" demek mümkün değil.

Hektor'un mezarı nerede? Pausanias, Hektor'un mezarının Boiotia'daki Thebai'de olduğunu yazıyor ve kemiklerinin bir kehanet üzerine Asya'dan getirildiğini anlatıyor. Bir skolyona göre kemikler Troas'taki Ophrynion'dan alınmış. Ophrynion, Troas'ta Hektor kültünün merkeziydi ve sikkelerinde Hektor başı basılmıştı. Troas'ta bugün "Hektor tümülüsü" diye kanıtlanmış bir yer yok.

Başka Hektor ve Aşil heykelleri. Bölgede Troya kahramanlarına ait birden fazla heykel ve büst var, karıştırmamak lazım. Tevfikiye köyünde (Troya Müzesi'ne yaklaşık 1 km) Aşil, Hektor, Priamos, Paris, Helena, Agamemnon gibi figürlerin büstlerinden oluşan bir "tema köy" düzenlemesi var; köy 2017'de Çanakkale Valiliği ile tema köy protokolü imzalamış. 2018 "Troia Yılı" için Çanakkale şehir girişinde Hektor, Fatih Sultan Mehmed, Atatürk ve Homeros'tan oluşan bir kompozisyon yapılmış. İntepe'de 2009'da mermer bir Hektor heykeli için çalışma başlatılmıştı.

Emin olamadıklarım

Köyün adından emin değilim. Orada "Uluova köyünün girişi" demişim, sonra "Üvecik'ten çıktık" demişim; kaynaklarda bu adla bir köyde Aşil ve Hektor heykellerini doğrulayamadım. Tevfikiye'deki büstler ayrı bir düzenleme. Heykellerin tam yeri, yapımcısı ve yapım yılı bu yüzden yazıda yok; haritadaki işaret yaklaşık, doğru köyü netleştirince güncelleyeceğim.
Anlattığım yabancı arkeolog ve kazı yılı doğrulanamadı.

Kaynaklar

Bu yazı, videodaki anlatımın kısa bir derlemesine araştırılıp doğrulanabilen bilgileri ekler. Videoda söylenip kaynaklarla teyit edilemeyen bilgiler ayrıca belirtilir. Bir hata görürsen iletişim sayfasından yaz.