Koca Seyit Anıt Mezarı ve Müzesi | Ondan Sonra

Yolda

Babakale yolunun ikinci durağı Havran'dı: Çanakkale Savaşı'nın kahramanı Koca Seyit'in anıt mezarı. Havran ana yolun biraz içinde kaldığı için "yol üstünden geçip gidiyorum" olmuyor; ilçenin içine girip yaklaşık 12-13 kilometre yokuş yukarı çıkmak gerekiyor. Altınızdaki araca ya da motora güvenmeniz lazım, bazı yokuşlar zorluyor. Karşılığında yol boyunca çok güzel manzaralar var; en azından manzara görmeye değer.

Anıta varınca Seyit Onbaşı'nın heykelini, temsili bir topu ve batan bir İngiliz zırhlısı canlandırmasını gördüm. Yazıtlarda hikayesi anlatılıyor: 18 Mart 1915'te Rumeli Mecidiye Bataryası'nın neredeyse tüm personeli şehit olduktan sonra, arkadaşı Niğdeli Ali'nin yardımıyla 276 kilogramlık mermiyi sırtlayıp topa taşıyor, üç atış yapıyor ve üçüncüsüyle Ocean zırhlısını vuruyor. Birinci atış, ikinci atış ıska; üçüncüde vuruluyor. Çanakkale Savaşı'nın seyrini değiştiren olaylardan biri bu.

Yakındaki Seyit Onbaşı Müzesi küçük, çok gezilecek bir şey yok. Ama orada tesadüfen Seyit'in torunuyla karşılaştım ve asıl hikaye o oldu. Ailenin anlattığına göre (resmi kayıt değil): Seyit Onbaşı dokuz yıl askerlik yaptıktan sonra Çanakkale'den köyüne 13 günde yayan yürüyerek dönmüş. Köye geceleyin ulaştığı için eve girmemiş, "dokuz yıl oldu, belki karım başka biriyle evlenmiştir" diye sabaha kadar evi uzaktan izlemiş. Sabah evden çıkan sekiz yaşındaki kızı onu tanımayıp annesine "kapıda uzun boylu, saçlı sakallı bir yabancı var" demiş. Ailesine "öldü" diye bir ölüm kağıdı gelmiş. Seyit bundan sonra 21 yıl daha yaşamış, 50 yaşında vefat etmiş; her yıl 1 Aralık'ta anılıyor. Çıkışta anıt mezarın hemen yanında bir amcadan badem aldım, tavsiye ederim.

Bilmeye değer

Seyit Onbaşı kimdi? Seyit Ali Çabuk, Eylül 1889'da Havran'ın Manastır köyünde doğdu (köyün adı sonradan Çamlık, ölümünden sonra Kocaseyit oldu). Nisan 1909'da orduya girdi, Balkan Savaşı'na katıldı, 1914'te Çanakkale'de topçu eri oldu, 1918'de terhis edildi. Kurtuluş Savaşı'nda yeniden çağrıldı ve Büyük Taarruz'a katıldı. 1 Aralık 1939'da zatürreeden öldü. 1909-1918 aralığı, torunun anlattığı "dokuz yıl askerlik"le uyumlu.

18 Mart 1915. Rumeli Mecidiye Tabyası'nda görevliydi. Bir mermi cephaneliği vurduğunda bataryadan 14 er şehit oldu, 24 er yaralandı; çalışır halde tek top kaldı. Mermi kaldırma düzeni bozulduğu için Seyit mermiyi sırtlayıp topa sürdü ve üç atış yaptı. Üçüncü atışın İngiliz zırhlısı HMS Ocean'ı vurduğu anlatılır; Ocean kontrolünü yitirip mayınlı sahaya girdi ve mayına çarptı. Gemi, mayınla hasar gören Irresistible'ın mürettebatını kurtarmaya çalışırken hem top atışı hem mayınla vurulmuş, mürettebat tahliye edilmiş ve gemi batmış. Seyit'e onbaşılık rütbesi verildi. Ocean konusunda kaynaklar birleşiyor; batış yeri ve saati ise farklı veriliyor.

Mermi kaç kiloydu? Anıttaki yazıt ve çoğu kaynak 276 kg diyor. Bir başka değerlendirme, Harp Mecmuası'ndaki "215 kıyye" ifadesinin birim farkı yüzünden yanlışlıkla 276 kg diye yazıldığını, tabyada sergilenen merminin net 215 kg geldiğini öne sürüyor. Bu yüzden "215 ile 276 kg arasında rakamlar geçiyor" demek en doğrusu.

Fotoğraf. Seyit, mermiyi sırtında taşırken fotoğraf çekilmek istendiğinde mermiyi kaldıramamış; Harp Mecmuası için ahşap bir mermi maketiyle poz vermiş ve fotoğraf dergide yayımlanmış.

Para ve madalya. Bianet'e göre Seyit hiç madalya almadı ve "madalya ya da maaş için savaşmadık" dedi; Havran Kaymakamlığı da maaş ve madalya reddini yazıyor. Anıttaki yazıtta geçen Mustafa Kemal ile fotoğraf diyaloğunu ise güvenilir bir kaynakla teyit edemedim.

Anıt ve müze. Mezarın bulunduğu yere tüm şehitleri temsilen 2006'da Koca Seyit Anıtı yapılmış. Yaklaşık 4 dönümlük alanda Seyit ve Atatürk heykelleri, anıt, müze ve bir savaş topu var. Anıt, Prof. Dr. Tankut Öktem'in projesi; Öktem'in ölümü üzerine ailesinden Pınar Öktem Doğan ve Oylum Öktem Işöz tamamlamış. Her 18 Mart'ta mezar başında tören yapılıyor. Seyit'in adını taşıyan başka yerler de var: Kocaseyit mahallesi, Edremit Körfez Havalimanı ve Kilitbahir'de bir heykel.

Emin olamadıklarım

Müzenin açılış tarihi, ziyaret saatleri ve ücret bilgisini resmi kaynaklarda bulamadım.
Torunun anlattığı "13 gün yayan yürüme" ve "ölüm kağıdı" ayrıntıları yalnızca aile anlatımına dayanıyor. Başka torunlar dedelerinin o anı hiç anlatmadığını söylemiş.
Anıt mezarın tam koordinatını doğrulayamadım, haritadaki işaret köy noktası.

Kaynaklar

Bu yazı, videodaki anlatımın kısa bir derlemesine araştırılıp doğrulanabilen bilgileri ekler. Videoda söylenip kaynaklarla teyit edilemeyen bilgiler ayrıca belirtilir. Bir hata görürsen iletişim sayfasından yaz.